Отдел по образованию Пружанского райисполкома
Беларусь Библиотечная
Книга Беларуси XIV-XVIII веков
Могилевский институт МВД Республики Беларусь
Яндекс.Метрика

Белорусский язык

Цікава ведаць

  1. Беларуская мова адносіцца да групы ўсходнеславянскіх моў разам з рускай і ўкраінскай. Пераважна распаўсюджана на тэрыторыі Беларусі, а таксама ў памежных рэгіёнах Літвы, Польшчы (мае статус рэгіянальнай), Расіі ды Украіны. Па-беларуску размаўляюць між сабой эмігранты ў ЗША, Канадзе, Аўстраліі ды іншых краінах.
  2. Наша мова мае тры алфавіты. Кірылічны пачаў ужывацца ў час існавання старабеларускай мовы — у 14 ст. У нашы дні гэта самы масавы варыянт алфавіту. Лацінка ў беларускай мове з‘явілася ў 16 ст. Ёй актыўна карысталіся беларускія літаратары 19 ст. Сярод іх — Францiшак Багушэвiч, аўтар прарочага звароту да суайчыннікаў «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі!».

У 2007-м беларускую лацінку ў тапаніміі зацвердзіў Міжнародны камітэт ААН.

  1. У беларускай мове выкарыстоўваюцца два правапісы. Закладзены ў 1918-м мовазнаўцам і грамадска-палітычным дзеячам Браніславам Тарашкевічам правапіс на сёння называецца класічным, або «тарашкевіцай». Ад пачатку 90-х ім карысталіся адноўленая газета «Наша Ніва» ды іншыя выданні.

У 1933-м, а таксама ў канцы 1950-х правапіс змянілі ў рамках русіфікацыйных рэформаў. Рэфармаваны правапіс мае нефармальную назву «наркамаўка». Пасля ўступлення ў сілу правапіснага закона 2008-га ён канчаткова замацаваў за сабой статус афіцыйнага правапісу.

  1. У выніку шматгадовага суіснавання беларускай і рускай мовы з‘явілася так званая трасянка. Лічыцца, што гэтая моўная з‘ява стала наступствам камунікацыі пераважна беларускамоўнага вясковага насельніцтва з рускамоўным горадам.
  2. Скульптурным увасабленнем адметнасці беларускай мовы з‘яўляецца помнік літары «Ў» у Полацку (2003 год). Ля падножжа скульптуры выбітыя радкі з верша народнага паэта Беларусі Рыгора Барадуліна: «Ад Еўфрасінні, ад Скарыны, ад Полацка пачаўся свет». Аўтар праекту — мастак і дызайнер Ігар Куржалаў.
  3. 6. У 1989-м было заснавана Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны. Фактычна яно выконвае функцыю паўнавартаснага дзяржаўнага інстытута. Адукацыя, юрыдычная абарона, кансультацыі ў пытаннях тэрміналогіі, выдавецкая дзейнасць ды многае іншае.
  4. 7. 21 лютага, у Сусветны дзень роднай мовы беларусы традыцыйна пішуць агульнанацыянальную дыктоўку. Упершыню яна прайшла 23 сакавіка 2008 года.
  5. 8. Многія з вас бачылі сацыяльную рэкламу «Смак беларускай мовы» і «Родныя даты». Гэта ўсё праекты кампаніі «Белзнешрэклама»,  якая тлумачыць сваю ініцыятыву так: «Беларуская мова мае непараўнальнае зачараванне, сакавітае гучанне, спецыфічны каларыт, гэта сапраўды ўнікальная мова, самая мілагучная пасля італьянскай і самая старажытная сярод славянскіх моў».
  6. 9. Прыкладам павагі да беларускай мовы для многіх беларусаў служаць паслы замежных краін, якія актыўна выкарыстоўваць яе у публічнай сферы. Адным з першых па-беларуску загаварыў пасол ЗША Джордж Крол. Яго ініцыятыву падхапілі шведскі пасол Стэфан Эрыксан, літоўскі — Эдмінас Багдонас ды іншыя. Гэтыя замежныя дыпламаты натхнілі на вывучэнне роднай мовы многіх беларусаў.
  7. 10. Венгерскі матэматык і лінгвіст Андраш Корнай апублікаваў у 2013-м навуковую працу «Лічбавая смерць моў». Ён вывучаў сусветныя мовы, якія знаходзяцца пад пагрозай вымірання ў інтэрнэце і ў электронных прыладах. Беларуская мова апынулася ў ліку бясспрэчна жывых.

Рыхтуемся да ЦТ

Некаторыя асаблівасці кіравання ў беларускай мове

 

 Галоўныя словы

Склон залежн.
слоў

Прыназоўнік

Прыклады
1. Дзеясловы ветлівасці тыпу дзякаваць, выбачаць, дараваць Д. Дзякаваць настаўніку, дараваць сябру, выбачайце мне
2. Дзеясловы тыпу смяяцца, жартаваць, рагатаць, насміхацца, кпіць, цешыцца Р. з (са) Смяяцца з яго, жартаваць з сябра, здзеквацца са слабейшага, кпіць з суседа
3. Хварэць, захварэць, хворы В. на Хварэць на грып, хворы на сэрца
4. Дзеясловы маўлення, думкі, пачуцця (тыпу гаварыць, казаць, распытваць, разважаць, думаць, клапаціцца) і аддзеяслоўныя назоўнікі (тыпу гаворка) часцей
В.
пра Гаварыць пра падзеі, непакоіцца пра яго, думаць пра дзяўчыну, марыць пра сустрэчу, клапаціцца пра ўраджай.

 Гаворка пра падзеі, мара пра шчасце.

5. Дзеясловы руху (тыпу ісці, бегчы, плыць, ехаць), а таксама волевыяўленчыя (выправіць, паслаць, прыслаць) пры абазначэнні мэты дзеяння В. па

у

Пайшоў у магазін па хлеб, паслаць па бацьку ,схадзіць у бібліятэку па кнігу;

Запомні! Пайсці ў грыбы, сабрацца ў ягады, збегаць у арэхі

6. Дзеясловы і аддзеяслоўныя назоўнікі са значэннем пачуцця смутку, жалю, тугі М. па Сумаваць па школе, туга па радзіме
7. Дзеясловы і назоўнікі са значэннем дзеяння В. па Хадзіць па пакоях, вандроўка па ваенных мясцінах.
8. Прыметнікі і прыслоўі ў форме вышэйшай ступені параўнання Т. за Старэйшы за сястру, вышэйшы за яго; далей за ўсіх, хутчэй за ўсіх.
9. Дзеясловы ажаніць, ажаніцца Т. з (са) Ажаніцца з Марынай, ажаніў са сваёй дачкою.

Читать далее

Тэарэтычны матэрыял для вучняў 11 класса

Тэарэтычны матэрыял для вучняў 11 класса па тэме:” Зваротак”

Зваротак – слова ці спалучэнне слоў, якое называе таго, да каго звяртаюцца: Адышло ад нас ты, лета. Цёплы дожджык, пырсні, пырсні на парэчкі і на вішні.

Зваротак на пісьме выдзяляецца коскамі.

Некаторыя асаблівасці пастаноўкі знакаў прыпынку пры зваротках Читать далее

Рэкамендацыі па падрыхтоўцы да тэсціравання па беларускай мове

Аб’ектыўная ацэнка вучэбных дасягненняў навучэнцаў пры дапамозе тэсціравання з’яўляецца найважнейшым паказчыкам якасці адукацыі, значным як для ўсёй сістэмы адукацыі, так і для кожнага асобнага вучня.

Тэсціраванне мае на мэце праверку ступені валодання выпускнікамі школ усімі літаратурнымі нормамі беларускай мовы – арфаэпічнымі, лексічнымі, граматычнымі, стылістычнымі, арфаграфічнымі і пунктуацыйнымі. Читать далее

Цікавыя беларускія словы!

ЯЛАВІЧЫНА

«Свініна ёсць, гавядзіна бывае, а вось ялавічына? Што гэта?..»  Мала хто і з суразмоўнікаў-гандляроў на славутай Камароўцы быў абазнаны, што «ялавічына» — гэта беларускамоўны адпаведнік рускаму «говядина» (мяса каровы як ежа). Для большасці яно не выклікала ніякіх асацыяцый.

А між тым слова «ялавічына» — агульнапрынятая яшчэ з 20-х гадоў ХХ стагоддзя норма беларускай літаратурнай мовы. Яно ўтварылася ад «ялавіца» (ялавая — бясплодная — карова) і па сёння фіксуецца літаральна ўсімі слоўнікамі нашай мовы, рэгулярна выкарыстоўваецца ў перыядычным друку, у творах беларускіх пісьменнікаў. «Праз гадзіну на вогнішчах смажыліся вялізныя кавалкі ялавічыны, круціліся на ражнах цэлыя авечкі» (У. Караткевіч). Читать далее

Рыхтуемся да цэнтралізаванага тэсціравання

Тэма:”Аднасастаўныя сказы”

 Адзначыць нумары сказаў, тып якіх вызначаны правільна

  1. Крапівой і туманам пахне. (Пэўна-асабовы) 2. З аднаго палена агню не раскладаюць. (Абагульнена-асабовы) 3. З адкладу няма ладу. (Двухсастаўны) 4. Каля дарогі выгружалі рыдлёўкі, вёдры і маладыя дрэўцы. (Няпэўна-асабовы) 5. Прыслухаешся і пачынаеш адчуваць бязмежжа прастораў зямлі.(Безасабовы) Думак хапіла на ўсю дарогу. (Безасабовы)  7. Шылам мора не нагрэеш. (Абагульнена-асабовы) 8. Колькі песень чуеце, нашы лугі. (Двухсастаўны) 9. Халаднаваты, быстры брод. (Назыўны) 10. Хочацца яшчэ бліжэй падсунуцца да агню. (Безасабовы)  11. Гэткае моцнае дружбы ў свеце не знойдзеш. (Абагульнена-асабовы) 12. У запасе не было ні ламачча, ні ежы. (Назыўны) 13. Гаючая, родная прыгажосць. (Двухсастаўны) 14. Век жыві – век будуйся. (Няпоўны) 15. Бязмежныя, як неба, прасторы жыта. (Назыўны) 16. Скончылі свой доўгі рабочы дзень і цяпер адпачываюць. (Пэўна-асабовы) 17. Ляцім доўга. (Пэўна-асабовы) 18. На справаздачным сходзе Валю абралі сакратаром. (Абагульнена-асабовы) 19. Неба зацягнула нізкімі хмарамі. (Двухсастаўны) 20. Ні ў полі, ні ў лесе віхру нельга спыніцца. (Безасабовы)  21. У лесе адпачываеш душой. (Абагульнена-асабовы) 22. Мяне сваёй красой лагодна клічаш, восень. (Двухсастаўны) 23. Мір планеце – шчасце дзецям! (Няпоўны)

Читать далее

“Запрашаеам на “Вячоркі””

Удзельнікі фальклорна-тэтральнага аб’яднання па інтарэсах нашай школы (кіраўнік — настаўнік беларускай мовы і літаратуры Грышкевіч А.А.) прапанавалі на суд гледачоў- спачатку вучням і настаўнікам установы адукацыі, а затым і бацькам на бацькоўскім сходзе — музыкальна- тэатралізаванае  прадстаўленне “Запрашаем на “Вячоркі””.

Нашы вучні яшчэ раз прадэманстравалі свой талент, праявілі свае акцёрскія здольнасці.

Зала з вялікай цікавасцю назірала за развіццём сюжэта, за  ігрой самадзейных артыстаў. Хочацца адзначыць і тое, што сакавітае беларускае слова, меладычныя і вясёлыя народныя песні і прыпеўкі,   што  гучалі з вуснаў нашых вучняў на  падмостках  школьнай сцэны, знайшлі свой водгук у сэрцах тых, хто прыйшоў на  прадстаўленне. А  завадны беларускі  танец “Полечка”   ў выкананні гурткоўцаў не пакінуў абыякавым нікога.  Асаблівую атмасферу на сцэне стваралі каларытныя нацыянальныя касцюмы, ручнікі і посцілкі, а таксама рэчы хатняга ўжытку, якімі карысталіся нашы продкі. Шчырыя апладысменты гледачоў  – вось узнагарода для нашых удзельнікаў. Читать далее

Інтэлектуальная гульня “Размаўляем па-беларуску”

Якія знаёмыя назвы і словы,

Якая цудоўная родная мова!

І ўсё мілагучна для слыху майго:

І звонкае “дзе” і густое “чаго”…

Пімен Панчанка

21 лютага   адзначаецца Міжнародны дзень роднай мовы. У свеце шмат цудоўных моў. Адны з іх вабяць сваёй прыгажосцю і непаўторнасцю, другія – мілагучнасцю. Але ў кожнага чалавека ёсць толькі адна родная мова. Менавіта на гэтай мове ён размаўляе з роднымі, сябрамі, знаёмымі. Читать далее